در بعضی احادیث، ولایت امام علی(ع) شرط قبولی ایمان دانسته گردیده است. برای مثال در روایتی از فرستاده اسلام(ص) نقل گردیده است: «... عَلِیٌّ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ ... لَايَقْبَلُ اللهُ الْإِیمَانَ إِلَّا بِوَلَايَتِهِ وَ طَاعَتِهِ؛ علی امیرالمؤمنین میباشد و ایمان پذیرفته نمیشود مگر به ولایت و اطاعت وی».[۳۳] در روایتی از امام سجاد(ع) از فرستاده(ص) نقل گردیده است که درحالتی که کسی بهاندازه قدمت نوح عبادت و بهاندازه کوه احد طلا جواهرات انفاق نماید، هزاران توشه حج گذارد و در خط مش آفریدگار شهید گردد، البته ولایت امام علی(ع) را نپذیرفته باشد، خدا اورا با شکل در حریق دوزخ میافکند و بوی فردوس را هیچ وقت استشمام نمینماید.[۳۴] شبیه این داستان درباره ولایت ائمه(ع) نیز نقل شدهاست.[۳۵] در تعبیروتفسیر قمی در تعبیر آیه ۱۸ سوره ابراهیم آمده میباشد که در حالتیکه کسی ولایت امام علی(ع) را نپذیرد، عملش فسخ و مانند خاكسترى میباشد كه باد تندی در روزى طوفانى بر آن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوزد.[۳۶]
در حدیثی از امام باقر(ع) فارغ از تصریح به ولایت امام علی(ع)، ولایت اما الله شرط قبولی اجرا و ایمان نام برده میباشد: «... أَمَا لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَيْلَهُ وَ صَامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِيعِ مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِيعَ دَهْرِهِ وَ لَمْ يَعْرِفْ وَلَايَةَ وَلِيِّ اللهِ فَيُوَالِيَهُ وَ يَكُونَ جَمِيعُ أَعْمَالِهِ بِدَلَالَتِهِ إِلَيْهِ، مَا كَانَ لَهُ عَلَى اللهِ حَقٌّ فِي ثَوَابِهِ، وَ لَا كَانَ مِنْ أَهْلِ الْإِيمَان؛ همانا در شرایطیکه مردی شبها را به عبادت بپا خیزد و ایام را روزه بدارد، کلیه اموالش را صدقه دهد، آحاد زمان عمرش را حج گزارد، البته ولایت البته آفریدگار را نشناسد تا از وی تبعیت نماید، و اعمالش با ارشاد وی نباشد، برای وی ثوابی از سوی خدا متعال نخواهد بود و وی از اهل ایمان وجود ندارد».[۳۷] علامه مجلسی این حدیث را درست دانسته[۳۸] و در توضیح اینکه چرا اینگونه کسی ثوابی ندارد گفته میباشد چون اینگونه کسی مؤمن شمرده نمی شود و براساس آیه ها فقط به مؤمنان وعده اجر داده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.[۳۹]
در اینکه ولایت شرط درستی انجام میباشد و عبادات در شکل فقدان آن فسخ میباشد و قضا داراهستند، یا این که آنکه ولایت شرط قبولی انجام میباشد و فارغ از آن جاری ساختن گرچه در ظواهر درستاند و قضا ندارند، ولی مورد قبول نیستند، دربین علمای شیعه اختلافحیث وجود دارااست؛ تودهای از علما،[۴۰] تایید ولایت را شرط درستی عبادات و جاری ساختن، و گروهی[۴۱] آن را شرط قبولی اجرا و استحقاق اجر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دانستهاند.
آیه ولایت، بهگفته گروهی از مفسران شیعه، بر ولایت امام علی(ع) بهمعنای سرپرستی و اختیارداری کارها دلالت داراست؛[۴۴] چون مفسران شیعه و سنی، شأن نزول آيه را خاتمبخشی امام علی(ع) دانستهاند.[۴۵] مبتنی بر این آیه، صرفا خداوند و فرستاده آفریدگار و امام علی(ع) البته و سرپرست مؤمنان میباشند.[۴۶] این آیه به عنوان مثال آیاتی میباشد که برای ثابت امامت امام علی(ع) نیز گزینه استناد قرار گرفته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴۷]
آیه اِکمال بهاعتقادوباور عالمان شیعه درباره اتفاق غدیر نازل گردیدهاست؛[۴۸] بهگفته ناصر مکارم شیرازی، در تفاسیر شیعه مراد از بی نقصشدن آیین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمانها میباشد و احادیث هم آن را تأیید مینمایند.[۴۹]
در روایتی از امام باقر(ع) این آیه به ولایت تعبیر گردیده و واپسین فریضهای دانسته گردیده که بر نبی(ص) نازل گردیده است.[۵۰]
آیه تبلیغ نیز بر طبق احادیث، درباره ولایت امام علی(ع) نازل شدهاست.[۵۱]
حدیث ولایت و غدیر
نوشتهعلمیهای اساسی: حدیث ولایت و حدیث غدیر
در حدیث ولایت «هُوَ وَلِیُّ کُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدی؛ وی [علی] البتهّ هر مؤمنی بعداز اینجانب میباشد»، حضرت علی(ع) مالک ولایت و البتهّ مؤمنان بعداز پیامبر پروردگار(ص) معرفی گردیدهاست.[۵۲]
حدیث غدیر «اینجانب کنت مولاه فعلی هذا مولاه» نیز به دلایل و شواهد مختلف به ولایت امام علی(ع) بهمعنای سرپرستی و حق تقدم در تصرف دلالت داراست.[۵۳] این دو حدیث برای ثابت امامت امام نخستین نیز مورداستناد قرار گرفتهاند.[۵۴]
کتابشناسی
کتابهای زیادی با تیتر ولایت امام علی(ع) کتابت و منتشر گردیدهاست که بیشتر درصدد ثابت امامت و خلافت امام علی(ع) میباشند. برخی از آنها عبارتند از:
ولایت علی در قرآن مهربان و سنت فرستاده(ص)، نوشته سید مرتضی عسکری، قم، دانش گاه اصول الدین، ۱۳۸۹ش.
ثابت ولایت امیرالمؤمنین از قرآن و سنت، نوشته عبدالصمد ساکی، قم، طوبای محبت، چاپ اولیه، ۱۳۹۰ش. از این مولف کتابی با تیتر «تعبیر و تفسیر ولائی قرآن مهربان در ثابت ولایت امیرالمؤمنین(ع) از قرآن و سنت» در سه مجلد منتشر شدهاست.
النصوص: بیش تر از ۵۰۰ برهان پرنور بر ولایت حضرت علی(ع) از منابع اهلسنت، نوشته احمدرضا آقادادی، قم، عامل ما، چاپ نخستین، ۱۳۸۹ش. بهگفته مؤلف در پیشگفتار، دراین کتاب ۵۱۲ قصه از منابع اهلسنت که دلالت بر ولایت، وصایت و خلافت امام علی(ع) داراست، گردآوریآوری گردیده است.[۵۵]
پرتوی از خورشید تابان: ثابت ولایت امیرالمؤمنین علی(ع)، نوشته محمدعلی انصاری، قم، عرش پرنور، چاپ اولیه، ۱۳۹۳ش.
ولایة امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب فی الکتاب و السنة، کربلا، انتشارات العتبة العباسیة المقدسة.
در بعضی احادیث، ولایت امام علی(ع) شرط قبولی ایمان دانسته گردیده است. برای مثال در روایتی از فرستاده اسلام(ص) نقل گردیده است: «... عَلِیٌّ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ ... لَايَقْبَلُ اللهُ الْإِیمَانَ إِلَّا بِوَلَايَتِهِ وَ طَاعَتِهِ؛ علی امیرالمؤمنین میباشد و ایمان پذیرفته نمیشود مگر به ولایت و اطاعت وی».[۳۳] در روایتی از امام سجاد(ع) از فرستاده(ص) نقل گردیده است که درحالتی که کسی بهاندازه قدمت نوح عبادت و بهاندازه کوه احد طلا جواهرات انفاق نماید، هزاران توشه حج گذارد و در خط مش آفریدگار شهید گردد، البته ولایت امام علی(ع) را نپذیرفته باشد، خدا اورا با شکل در حریق دوزخ میافکند و بوی فردوس را هیچ وقت استشمام نمینماید.[۳۴] شبیه این داستان درباره ولایت ائمه(ع) نیز نقل شدهاست.[۳۵] در تعبیروتفسیر قمی در تعبیر آیه ۱۸ سوره ابراهیم آمده میباشد که در حالتیکه کسی ولایت امام علی(ع) را نپذیرد، عملش فسخ و مانند خاكسترى میباشد كه باد تندی در روزى طوفانى بر آن مسجد النبی کوهسنگی مشهد بوزد.[۳۶]
در حدیثی از امام باقر(ع) فارغ از تصریح به ولایت امام علی(ع)، ولایت اما الله شرط قبولی اجرا و ایمان نام برده میباشد: «... أَمَا لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَيْلَهُ وَ صَامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِيعِ مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِيعَ دَهْرِهِ وَ لَمْ يَعْرِفْ وَلَايَةَ وَلِيِّ اللهِ فَيُوَالِيَهُ وَ يَكُونَ جَمِيعُ أَعْمَالِهِ بِدَلَالَتِهِ إِلَيْهِ، مَا كَانَ لَهُ عَلَى اللهِ حَقٌّ فِي ثَوَابِهِ، وَ لَا كَانَ مِنْ أَهْلِ الْإِيمَان؛ همانا در شرایطیکه مردی شبها را به عبادت بپا خیزد و ایام را روزه بدارد، کلیه اموالش را صدقه دهد، آحاد زمان عمرش را حج گزارد، البته ولایت البته آفریدگار را نشناسد تا از وی تبعیت نماید، و اعمالش با ارشاد وی نباشد، برای وی ثوابی از سوی خدا متعال نخواهد بود و وی از اهل ایمان وجود ندارد».[۳۷] علامه مجلسی این حدیث را درست دانسته[۳۸] و در توضیح اینکه چرا اینگونه کسی ثوابی ندارد گفته میباشد چون اینگونه کسی مؤمن شمرده نمی شود و براساس آیه ها فقط به مؤمنان وعده اجر داده آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد گردیدهاست.[۳۹]
در اینکه ولایت شرط درستی انجام میباشد و عبادات در شکل فقدان آن فسخ میباشد و قضا داراهستند، یا این که آنکه ولایت شرط قبولی انجام میباشد و فارغ از آن جاری ساختن گرچه در ظواهر درستاند و قضا ندارند، ولی مورد قبول نیستند، دربین علمای شیعه اختلافحیث وجود دارااست؛ تودهای از علما،[۴۰] تایید ولایت را شرط درستی عبادات و جاری ساختن، و گروهی[۴۱] آن را شرط قبولی اجرا و استحقاق اجر رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد دانستهاند.
آیه ولایت، بهگفته گروهی از مفسران شیعه، بر ولایت امام علی(ع) بهمعنای سرپرستی و اختیارداری کارها دلالت داراست؛[۴۴] چون مفسران شیعه و سنی، شأن نزول آيه را خاتمبخشی امام علی(ع) دانستهاند.[۴۵] مبتنی بر این آیه، صرفا خداوند و فرستاده آفریدگار و امام علی(ع) البته و سرپرست مؤمنان میباشند.[۴۶] این آیه به عنوان مثال آیاتی میباشد که برای ثابت امامت امام علی(ع) نیز گزینه استناد قرار گرفته شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد میباشد.[۴۷]
آیه اِکمال بهاعتقادوباور عالمان شیعه درباره اتفاق غدیر نازل گردیدهاست؛[۴۸] بهگفته ناصر مکارم شیرازی، در تفاسیر شیعه مراد از بی نقصشدن آیین، اعلام ولایت و خلافت امام علی(ع) بر مسلمانها میباشد و احادیث هم آن را تأیید مینمایند.[۴۹]
در روایتی از امام باقر(ع) این آیه به ولایت تعبیر گردیده و واپسین فریضهای دانسته گردیده که بر نبی(ص) نازل گردیده است.[۵۰]
آیه تبلیغ نیز بر طبق احادیث، درباره ولایت امام علی(ع) نازل شدهاست.[۵۱]
حدیث ولایت و غدیر
نوشتهعلمیهای اساسی: حدیث ولایت و حدیث غدیر
در حدیث ولایت «هُوَ وَلِیُّ کُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدی؛ وی [علی] البتهّ هر مؤمنی بعداز اینجانب میباشد»، حضرت علی(ع) مالک ولایت و البتهّ مؤمنان بعداز پیامبر پروردگار(ص) معرفی گردیدهاست.[۵۲]
حدیث غدیر «اینجانب کنت مولاه فعلی هذا مولاه» نیز به دلایل و شواهد مختلف به ولایت امام علی(ع) بهمعنای سرپرستی و حق تقدم در تصرف دلالت داراست.[۵۳] این دو حدیث برای ثابت امامت امام نخستین نیز مورداستناد قرار گرفتهاند.[۵۴]
کتابشناسی
کتابهای زیادی با تیتر ولایت امام علی(ع) کتابت و منتشر گردیدهاست که بیشتر درصدد ثابت امامت و خلافت امام علی(ع) میباشند. برخی از آنها عبارتند از:
ولایت علی در قرآن مهربان و سنت فرستاده(ص)، نوشته سید مرتضی عسکری، قم، دانش گاه اصول الدین، ۱۳۸۹ش.
ثابت ولایت امیرالمؤمنین از قرآن و سنت، نوشته عبدالصمد ساکی، قم، طوبای محبت، چاپ اولیه، ۱۳۹۰ش. از این مولف کتابی با تیتر «تعبیر و تفسیر ولائی قرآن مهربان در ثابت ولایت امیرالمؤمنین(ع) از قرآن و سنت» در سه مجلد منتشر شدهاست.
النصوص: بیش تر از ۵۰۰ برهان پرنور بر ولایت حضرت علی(ع) از منابع اهلسنت، نوشته احمدرضا آقادادی، قم، عامل ما، چاپ نخستین، ۱۳۸۹ش. بهگفته مؤلف در پیشگفتار، دراین کتاب ۵۱۲ قصه از منابع اهلسنت که دلالت بر ولایت، وصایت و خلافت امام علی(ع) داراست، گردآوریآوری گردیده است.[۵۵]
پرتوی از خورشید تابان: ثابت ولایت امیرالمؤمنین علی(ع)، نوشته محمدعلی انصاری، قم، عرش پرنور، چاپ اولیه، ۱۳۹۳ش.
ولایة امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب فی الکتاب و السنة، کربلا، انتشارات العتبة العباسیة المقدسة.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله